wederopbouwboerderij Seubring

Inleiding

Wederopbouwboerderij, gebouwd in opdracht van J. Seubring naar ontwerp van J. Boelens kzn. te Assen, met rijksfinanciering gebouwd ter plaatse van de tijdens de bevrijding in april 1945 door brand verwoeste oude boerderij. De boerderij lag in het schootsveld van de Canadezen die vanuit het zuiden op de zich bij Hooghalen verschuilende Duitse strijdkrachten schoten. De boerderij ging in vlammen op.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog (WOII) werden in Nederland meer dan achtduizend boerderijen verwoest ten gevolge van oorlogshandelingen als bombardementen, beschietingen, sabotage en preventieve sloop ten behoeve van vrije schootsvelden. Na de oorlog werd het herstel van deze boerderijen met spoed ter hand genomen vanwege het belang van deze bedrijven voor de voedselvoorziening van het land. De rijksoverheid richtte op 15 juli 1940 het Bureau Wederopbouw Boerderijen op, dat in eerste instantie onder het Bureau van Ontruiming viel dat was belast met het herstel van het landbouwproductie apparaat. Aangesteld directeur A.D. van Eck was goed op de hoogte van de moderne boerderijbouw en van de verschillende boerderijtypen in Nederland. De voornaamste taak van het bureau van de coördinatie van de herbouw van de verwoeste boerderijen. Vanaf 1949 werd het Bureau Wederopbouw Boerderijen, inmiddels onder gezag gesteld van het College van Algemeene Commissarissen van Wederopbouw en Bouwnijverheid, hernoemd tot Afdeling Boerderijenbouw van het Ministerie van Wederopbouw en Volkshuisvesting met als hoofd P. Tijm. De afdeling werd midden jaren vijftig – toen het herstel nagenoeg compleet was – opgeheven.
Onderverdeeld in verschillende district- en rayonbureaus werden de taken van het Bureau Wederopbouw Boerderijen uitgezet. Deze bestonden uit het opnemen van de schade per regio, het bouwen van noodstallen en noodwoningen, het regelen van de financiering, het opstellen van richtlijnen en het beoordelen van bouwplannen. Het moesten eenvoudige en doelmatige ontwerpen zijn die een efficiënte bedrijfsvoering zouden bevorderen. Belangrijke elementen daarin waren het verbeteren van de bedrijfshygiëne, de brandveiligheid en een efficiënte indeling van de boerderij. Per regio moest goedkeuring worden verkregen over de architectenkeuze om de herbouw vorm te geven. In principe konden de boeren zelf een architect voor de wederopbouw aanwijzen, maar in de praktijk lieten ze dit over aan het Bureau Wederopbouw Boerderijen.
De keuze voor overwegend lokale architecten lag in de wens om – naast modernisering – toch een mate van streekeigenheid te bewerkstelligen. Naast het bevorderen van streekeigen bouwen werden plannen ontwikkeld voor de standaardisatie van bouwonderdelen en montagebouw. Rationele boerderijbouw kreeg steeds meer de overhand en men kwam tot de conclusie dat streekeigen bouwen bedrijfstechnische verbeteringen en de reductie van de bouwkosten in de weg stond. Economische motieven kregen uiteindelijk voorrang.

In het archief van het Bureau Wederopbouw Boerderijen bevinden zich circa honderdvijftig dossiers uit Drenthe en acht boerderij-opmetingen van Drentse Boerderijtypen. Grotere clusters van wederopbouwboerderijen zijn te vinden in Hooghalen (dertien), Hijken (zeven), Noordbarge (zeven), Eelde (zes), Havelte (zes), Uffelte (vijf), Darp (vijf) en Pesse (vier).
De grote hoeveelheid van wederopbouwboerderijen in Hooghalen en Hijken heeft te maken met de beschietingen tussen de Duitse en Canadese strijdkrachten tijdens de Bevrijding op 12 april 1945. Duitse soldaten trokken vanuit het kamp van de Arbeidsdienst aan de spoorlijn tegen de Canadezen op en verschansten zich achter de spoorbaan. Daarbij gingen vele oude boerderijen in vlammen op.

De architect J. Boelens uit Assen heeft in de naoorlogse periode met name naam gemaakt in de woningbouw in de regio Assen en Midden-Drenthe. Hij maakte vergelijkbare ontwerpen voor nog circa zes andere wederopbouwboerderijen in Hijken, waaronder een schuin tegenover Beilerstraat 3 aan de andere zijde van de straat. Andere werken van Boelens zijn onder ander bejaardencentrum De Wijde Blik in Assen en de reeds gesloopt Nederlandse hervormde kerk, Het Anker, eveneens in Assen.

De boerderij aan de Beilerstraat 3 is nauwelijks veranderd, er zijn geen verbouwplannen in het archief bekend. Alleen de ramen in de voorgevel en ter hoogte van de keuken op de begane grond zijn – binnen de oorspronkelijke gevelopeningen – vervangen voor modernere typen met afwijkende raamverdeling. De dubbele schuren aan de achterzijde zijn van een jongere datum en horen niet bij de redengevende omschrijving.

Omschrijving

De boerderij ligt in oostwestelijke richting op een perceel in de zuidoostelijke hoek van de kruising van de Beilerstraat en De Lotten ten zuidoosten van Hijken. De opzet van de boerderij is een asymmetrisch tegen de schuur aangebouwd woonhuis met een eenzijdige krimp. De varkensstal staat los van de bebouwing en is vormgegeven als een klein boerderijtje met tweezijdige krimp onder een met pannen gedekt zadeldak.
De boerderij is gezet op een trasraam van een hardgrauwe Waalklinker met opgaande muren van grijze Waalsteen onder schilddak ter hoogte van de schuur en een zadeldak ter hoogte van het voorhuis, beide met pannen gedekt. De dakpannen op de varkensschuur en de hoofdboerderij zijn een blauw verbeterde Hollandse pan. De kleuren van het schilderwerk zijn nog authentiek met groen op de deuren en wit op de ramen, kozijnen en dakkapellen. De ramen en kozijnen in het woonhuis zijn van hout. De grotere varianten hebben een zes-ruits roedeverdeling en de kleinere exemplaren een kruisvormige vier-ruits roedeverdeling.
De begane grond bestaat uit een woongedeelte met woonkamer, zithoek, keuken/spoelplaats, hal en slaapkamer. Op de zolderverdieping boven de woning zijn nog eens drie slaapkamers, een badkamer en een bergruimte aangebracht. In het schuurgedeelte zijn een stal voor circa twaalf koeien, een paardenstal en een kalverenbox aangebracht. De rest is in gebruik als deel. In de vrijstaande bijschuur zijn vier bakken voor varkens aangebracht, als ook en een stookruimte.
De constructie is een combinatie van traditionele boerderijbouw met houten balk- en spantconstructie voor de schuur en het dak, en daarnaast het gebruik van staande balken van gewapend beton, muren van – deels gewapend – metselwerk voor delen van de boerderij en betonnen elementen in de stal en de deel als ook voor de stalramen. De stalramen – zes grote en een kleine aan de noordzijde en (voormalig) negen aan de zuidzijde – zijn prefab betonramen. In de achtergevel zijn een grote dubbele houten schuurdeuren aangebracht, en drie normale houten deuren ter hoogte van de paardenstal, de kalverenbox en de koeienstal. Ook aan de achterzijde bevinden zich drie prefab betonramen, waarvan alleen de twee meest noordelijke origineel zijn en ventilerende onderdorpels hebben die met een houten plankje werden afgeschermd indien nodig. De deur ter hoogte van de paardenstal heeft een bovenlicht bestaande uit een houten raam met twee staande roeden, gevat in een houten kozijn. Midden boven de achtergevel is in het dak een dakopening voor het optakelen van hooi op de hooizolder aangebracht. De dakkapellen aan weerszijden van het dak op het voorhuis ter hoogte van de zolderverdieping, zijn nog origineel met sierlijst, gootklossen en twee nagenoeg vierkante vensters met een gekruiste roedenverdeling.
In de voorgevel is een keramische gedenksteen aangebracht met daarop een uit het vuur rijzende leeuw. Deze steen werd veelvuldig bij de bouw van wederopbouwboerderijen geplaatst en maakt hen herkenbaar.

Waardering

Wederopbouwboerderij gelegen aan de Beilerstraat 3 te Hijken in de gemeente Midden-Drenthe, gebouwd in 1947-1948 in opdracht van boer J. Seubring door architect J. Boelens (Assen), van belang voor de Provincie Drenthe vanwege de:

  • cultuurhistorische waarde, gelet op het belang van het pand als bijzondere uitdrukking van de tijdens de oorlog verwoeste boerderijen die door rijkssubsidie onder coördinatie van het Bureau Wederopbouw Boerderijen volgens nieuwe richtlijnen werden herbouwd door regionale architecten vanwege de modernisering van het landbouwbedrijf gelet op de verbetering van de bedrijfshygiëne, brandveiligheid en een efficiënte indeling; vanwege de geschiedenis van WOII in Drenthe
  • architectuurhistorische waarde, zich uitend in het belang van het pand als representant van de innovaties in de naoorlogse boerderijbouw; vanwege de herkenbaarheid van het “Boelens-wederopbouwboerderijtype” en het oeuvre van de Drentse architect Boelens in het algemeen; vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp
  • ensemblewaarde van de boerderij als zijnde onderdeel van een groter geheel van wederopbouwboerderijen in Drenthe en specifiek van een reeks vergelijkbare exemplaren in Hijken
  • uitzonderlijke gaafheid van het ontwerp – met uitzondering van de ramen in het voorhuis – en de herkenbaarheid van het pand als wederopbouwboerderij; vanwege de authentieke samenhang tussen boerderij, de bijgebouwen en de directe (landschappelijke) omgeving

Pagina informatie

« Terug
Wederopbouwboerderij Seubring
Miljoenen artikelenboltracker

Kaart en buurt